Ameliyat2

HASTANE HİJYENİK ORTAMLARININ KLİMA VE HAVALANDIRMA SİSTEMLERİ

Ameliyat1Hijyenik ortamlarda enfeksiyon değişik yollar ile bir yerden diğerine geçmektedir. Enfeksiyon geçiş yolları arasında hava yolu ile enfeksiyon geçişi iklimlendirme ve havalandırma sektöründe çalışanları yakından ilgilendirmektedir. Hijyenik ortamların iklimlendirme ve havalandırma sistemleri konfor klima sistemlerinden farklı olup daha karmaşıktır. Hijyenik sistemlerde ortamda kontrol edilmesi gereken parametrelerin sayısı da daha fazla olup, sistemin tasarımı bilgi ve tecrübe gerektirmektedir.

Hijyenik klima ve havalandırma sistemleri, gerek sistem tasarımı, gerek sistem cihazları gerekse cihaz özellikleri açısından konfor uygulamalarından oldukça farklıdır. Bu tarz sistemlerin tasarımında ve inşasında konu hakkında yeterli bilgi ve tecrübeye sahip personelin çalıştırılması büyük önem taşımaktadır. Özellikle sistem tasarımı yapılırken kullanılabilecek sistem tipleri iyice bilinmeli ve içinde bulunulan şartlara en uygun olan seçilmelidir.

Ayrıca seçilen sistem tipine göre hangi cihazların kullanılması gerektiği, ancak tüm cihazların kullanım alanlarının, amaçlarının ve özelliklerinin bilinmesiyle mümkündür. Tasarımı iyi yapılmış bir sistem ve bu sisteme göre bulunması gerekli tüm cihazların eksiksiz olarak kullanılması sonunda sorunsuz çalışan bir hijyenik klima ve havalandırma sistemi yapılması mümkündür.

HİJYENİK SİSTEMLERDE KULLANILAN CİHAZLAR

Hijyenik sistemlerde kullanılan cihazlar konfor sistemlerinde kullanılanlardan çok farklıdır. Hijyenik sistemlerde kullanılan cihazlar şunlardır:

Filtreler, Serpantinler, Nemlendirici, Fan ve motor, Susturucu, Kaset, Paket tip klima cihazları, Chiller, Kazan. Kanal sistemi, Sızdırmaz kapatma damperi, Vav kutu, Cav kutu, Kanal tipi elektrikli ısıtıcılar, Hepa filtre, Hepa filtre kutusu, Laminer akı üniteleri, Lif tutucu menfezler

PRATİKTE AMELİYAT ODALARINDA TASARLANAN SİSTEMLER

Hastane hijyenik ortamları için tasarlanan sistemlerin standartlarda belirtilen tasarım şartları ve çalışma koşullarını yerine getirmesi gerekmektedir. Bu sistemler ortamdaki; Sıcaklık, Nem, Hava değişim sayıları, Parçacık ve mikro-organizma sayısı, Basınç, Hava akışı, Hava hızı parametrelerini standartlarda belirtilen seviyelerde tutmalıdırlar.

Hastane hijyenik klima ve havalandırma sistemlerini tekli ve çoklu sistemler olmak üzere ikiye ayırmak mümkündür.

TEKLİ SİSTEMLER

Tekli SistemTekli sistemlerde, hijyen ortamının iklimlendirilmesi ve taze havanın sağlanması tek hijyenik paket klima cihazı veya standart hijyenik klima santrali ile sağlanmaktadır. Başka bir deyişle, bir santral bir hijyenik ortama hizmet vermektedir.

Bu tip uygulamaların avantaj ve dezavantajları aşağıdaki gibi sıralanabilir.

  • Sistem tasarımı kolaydır.
  • Kanal cihazlarına (VAV, CAV vs) ihtiyaç duyulmaz.
  • Basit otomatik kontrol veya otomasyon sistemi ile çalışabilir.
  • Ortam hava basıncı kolayca sağlanır.
  • Ameliyathanelerin bağıl nem oranlarının birbirinden bağımsız kontrol edilebilir.
  • Dezavantaj olarak sistemin fazla yer kapladığı söylenebilir.

Bu sistemlerin hava tarafı; klima santrali, kanal, sızdırmaz kapatma damperi, laminer akı ünitesi ya da HEPA kutusu, lif tutucu ve emiş menfezi ve aspiratörden oluşmaktadır. Ortamdaki hava basıncı klima santrali ve aspiratörde bulunan frekans konvertörleri vasıtası ile kontrol edilmektedir. Ameliyat odası sıcaklığı ısıtıcı veya soğutucu serpantinler vasıtası ile değiştirilebilir. Ameliyat odası nem oranı, santral içinde bulunan nemlendirici vasıtası ile kontrol edilmektedir. Hijyenik paket klima cihazlarında nemlendirici yoksa kanal tip buharlı nemlendirici de kullanılabilir. Ameliyathanede üfleme havasının sıcaklığı çok hızlı bir şekilde artırılmak veya düşürülmek isteniyorsa isteğe bağlı olarak elektrikli ısıtıcı kullanılabilir. Pratikte iki veya üç yollu vanalar ile sıcaklığın artırılması veya azaltılması mümkündür.

ÇOKLU SİSTEMLER

Çoklu SistemBu sistemlerde bir hijyenik paket klima cihazı veya standart klima santrali bir çok mahalle hizmet vermektedir. Bu sistemlerin avantaj ve dezavantajları aşağıda gösterilmiştir.

  • Tekli sisteme nazaran az yer kaplaması avantajıdır.
  • Dezavantajları ise; Karmaşık tasarım, Çok sayıda kanal cihazına ihtiyaç duyulması, Ortamlar arası hava akışının sağlanmasındaki zorluklar, Karmaşık kontrol sistemi, Eleman sayısının fazla olması, Farklı mahallerde birbirinden bağımsız nem oranlarının yaratılabilmesi için kanal tip buharlı nemlendiricilerin kullanılma gerekliliği.

Çoklu sistemler; hijyenik tip klima santrali veya hijyenik paket klima cihazı, hava basıncının dengelenmesi için VAV kutuları, her ortamda farklı sıcaklık sağlamak amacı ile elektrik ısıtıcıları, sızdırmaz kapatma damperi, laminar flow ünitesi veya HEPA filtre kutusu, lif tutucu, emiş menfezleri ve aspiratörden oluşmaktadır.

VAV cihazlar farklı ameliyathanelerde farklı pozitif hava basıncı yaratmaktadır. Sızdırmaz kapatma damperi ise bir ameliyat odasının bakıma alınması veya devre dışı bırakılması durumunda diğer ameliyat odalarının bu olaydan etkilenmeden çalışmasını sağlar. Ayrıca ameliyat odaları bağımsız olarak yarım debi veya kapalı durumuna geçebilirler.

AMELİYATHANE KATINDA SERVİS ODALARININ HAVALANDIRILMASI

Ameliyathane katında ameliyat odasının dışında diğer hijyenik ortamlar bulunmaktadır. Bu hijyenik ortamların sayısı ameliyathane katının büyüklüğü ve ameliyat tiplerine göre değişmektedir. Genellikle ameliyathane katında ameliyat odasına ilave olarak hasta hazırlama, uyanma, temiz ve kirli malzeme depolama ve doktor dinlenme odaları gibi ortamlar bulunmaktadır. Bu ortamlar ayrıca hijyenik ortamlar olup, hijyenik klima ve havalandırma sistemi ile şartlandırılmalıdır. Bu ortamlar arasındaki hava akışı ayrıca önem taşımaktadır. Ortamlar arası hava akışı ilgili standartlarda verilmiştir. Prensip olarak hava hijyen derecesi yüksek olan ortamdan düşük olan ortama doğru akmalıdır.

Ameliyat odasından farklı olarak bu odalar sürekli devrede olduğundan buralara sürekli tam debide hava sağlanmalıdır. Ancak HEPA filtrelerin kirlenmesi ile hava debisi azalabilir veya bir ortamın sızdırmaz damperlerle devre dışı kalması durumunda ortamlar arasında hava akışı bozulabilir. Bu nedenle bu ortamların besleme ve egzoz kanallarına birer adet CAV ve sızdırmaz damper konulmaktadır. CAV kutu, kanallardaki basınç dalgalanmalarından bağımsız olarak sabit hava vermeli ve sabit egzoz debisini sağlamalıdır. Sızdırmaz damper ise bir ortamın devre dışı kalmasını sağlar.

HASTANE HİJYENİK HAVALANDIRMA SİSTEMLERİNİN ÇALIŞMASINDA ÖNEMLİ HUSUSLAR

Hastane hijyenik havalandırma sisteminin çalışması ile ilgili pratikte göz önünde bulundurulması gereken hususları şu şekilde sıralayabiliriz:

  • Ameliyathane sıcaklığı ve nemi ameliyathane personeli tarafından izlenebilmeli ve doğrudan ya da dolaylı olarak değiştirilebilir olmalıdır.
  • Klima santralinde bulunan ısıtıcı ve soğutucu serpantinlerin su debisi motorlu vanalar vasıtası ile değiştirilerek istenilen çıkış sıcaklığı sağlanmalıdır.
  • Ortamlarda elektrikli ısıtıcı kullanılması durumunda, elektrikli ısıtıcının kontrolü çok kademeli veya oransal olmalıdır. İstenilen ortam sıcaklığı sağlanmalıdır.
  • Buharlı nemlendirici on-off veya oransal olarak çalıştırılabilir. Ancak oransal olarak çalıştırılması tavsiye edilir. Nem sensörü genellikle egzoz havasında kullanılmaktadır.
  • Kapıların açılıp kapanması durumunda ameliyathane basıncı çok değişmemeli ve kısa sürede istenilen değerlere geri dönmelidir. Bunun için gerekli önlemler alınmalıdır. Örneğin kapılar otomatik olarak kapanmalıdır.
  • Hijyenik ortamda iki kapı varsa, hava basıncının düşmesi nedeni ile iki kapı aynı anda açılmamalıdır. Bir kapı kapandıktan sonra, diğer kapı açılmalıdır.
  • Ameliyathane sistemi gün boyunca tam debide çalıştırılmayabilir. Boş olduğu durumlarda ortam basıncı değişmemek kaydıyla düşük debilerde (yarım debide) çalıştırılmasında bir sakınca yoktur. Tekli sistemlerde yarım debi uygulaması frekans konvertörü, çoklu sistemlerde ise besleme ve egzozda bulunan VAV kutular vasıtası ile yapılmaktadır. Çoklu sistemlerde VAV’nin yarım debiye düşmesiyle beraber frekans konvertörünün fan hava debisini de düşürmesi gerekmektedir.
  • Filtrelerin kirlenmesi durumunda otomasyon sistemi alarm vermeli, ancak sistemi durdurmamalıdır.
  • Fanın durması veya herhangi bir nedenle devre dışı kalması durumunda otomasyon sistemi alarm vermeli ve bütün sızdırmaz kapatma damperleri otomatik olarak kapanmalıdır.
  • Fan arızasının giderilmesi durumunda, fan devreye girmeden önce kapatma damperleri açılmalı daha sonra fan devreye girmelidir.
  • Hijyenik ortamlara konulan giriş ve çıkı sızdırmaz kapatma damperleri birlikte kapanıp açılmalıdır.
  • Her ortamın sızdırmaz kapatma damperleri sistem operatörü tarafından istenildiğinde kapatılabilmelidir. Bir ortamın devre dışı kalması istenildiğinde besleme ve egzozda bulunan sızdırmaz damperler kapatılmalıdır. Damperlerin kapatılması ile sistemdeki hava debisi değişmektedir. Frekans konvertörü, debi ölçüm istasyonu veya basınç sensörü vasıtası ile kanallardaki basınç artışını hissederek fan hava debisini otomatik olarak düşürmelidir. Bütün ortamlarda VAV veya CAV kutular bulunduğu için ortamlardaki hava debisi kanallardaki basınç dalgalanmasından etkilenmemektedir.
  • Hijyenik klima santralinin herhangi bir nedenle durması durumunda, santral ve odalarda kullanılan bütün sızdırmaz damperler kapatılmalıdır.
  • Ortam basıncının manometre kullanılarak sürekli izlenmesinde fayda vardır. Ortam basıncının izin verilen değerlerin dışına çıktığı durumlarda sistemin alarm vermesi faydalı olacaktır.
  • Yangın ikazları dışında verilen sistem alamlarında sistem durmamalı ve sürekli çalışmalıdır.
  • Sistemin kontrolünün merkezî olması ve bir odadan bütün parametrelerin durumlarının görülmesinde ve değiştirilmesinde yarar vardır.